بازار میلگرد ایران و ترکیه در عراق طی ماههای اخیر با چالشی همزمان از داخل و منطقه مواجه است. عراق با رکود فصلی ناشی از ماه رمضان تقاضای ساختمانی را کاهش داده و این وضعیت بازار را کند کرده است، در حالی که ایران با فشارهای ارزی، بحران انرژی و رکود پروژههای عمرانی روبه روست. در این فضا، رقابت برای تسلط بر بازار عراق بین دو کشور تشدید شده و تحلیلها نشان میدهد که صادرات میلگرد ایران به عراق میتواند هم فرصت بزرگی برای رشد باشد و هم بهمنزله عاملی برای انتقال رکود به سایر بازارها عمل کند.
به گزارش روابط عمومی شرکت خدمات عمومی فولاد ایران و به نقل از آهن آنلاین، بازار میلگرد در ایران و عراق طی ماههای اخیر، بیش از هر زمان دیگری در معرض آزمون همزمان متغیرهای داخلی و منطقهای قرار گرفته است؛ از یکسو رکود فصلی ناشی از ماه رمضان در عراق، ضرباهنگ تقاضای ساختمانی را کند کرده و از سوی دیگر، بازار داخلی ایران زیر فشار نوسانات ارزی، بحران انرژی و رکود پروژههای عمرانی نفس میکشد. در چنین فضایی، مقایسه این دو بازار نهتنها تصویری روشن از وضعیت فعلی تجارت میلگرد در منطقه ارائه میدهد، بلکه نشان میدهد چگونه پیوند صادراتی ایران با عراق میتواند هم فرصتساز باشد و هم در مقاطع خاص، به عاملی برای انتقال رکود تبدیل شود.
رمضان و افت ضرباهنگ تقاضای میلگرد در عراق
بازار میلگرد عراق از ابتدای بهمن و همزمان با آغاز ماه رمضان، وارد فاز رکود فصلی شد؛ رکودی که هرچند در سالهای گذشته نیز سابقه داشته، اما امسال با تعدیل محسوس قیمت میلگرد همراه بود. قیمت رسمی کارخانهای تولیدکنندگان بزرگ که پیشتر در بازه ۶۲۰ تا ۶۶۰ دلار به ازای هر تن EXW قرار داشت، به محدوده ۶۱۰ تا ۶۶۰ دلار عقب نشست. در واحدهای مبتنی بر کوره قوس الکتریکی، معاملات در بازه ۶۰۰ تا ۶۴۵ دلار گزارش شد که نسبت به ابتدای فوریه کاهش محسوسی را نشان میدهد.
نوردکاران عراقی که بر پایه شمش وارداتی فعالیت میکنند، نرخهای خود را تا حدود ۸۵۰ هزار دینار (معادل تقریبی ۵۶۷ دلار) پایین آوردند؛ این در حالی است که پیش از آن سطح ۸۷۵ هزار دینار مبنای فروش بود. در بصره، قیمتها به حوالی ۵۵۵ دلار EXW رسید و برخی کارخانههای دارای کوره القایی نیز پیشنهادهای خود را ۱۵ تا ۲۰ دلار در هر تن کاهش دادند تا معاملات را در سطح ۵۴۰ تا ۵۵۰ دلار تثبیت کنند. این افت قیمت، بیش از آنکه ناشی از مازاد ساختاری عرضه باشد، نتیجه کاهش موقت فعالیتهای ساختمانی و احتیاط خریداران در ماه رمضان است. با این حال، بازار عراق بهطور کامل خاموش نشده است. بخشی از نیاز بازار از طریق واردات میلگرد ایرانی تأمین میشود که در انبارهای بغداد با نرخ حدود ۵۶۵ دلار عرضه شده است. حضور این محصول، فضای رقابتی را حفظ کرده و مانع از سقوط شدید قیمتها شده است.
ایران؛ نوسان قیمت میلگرد زیر سایه ارز و انرژی
در سوی دیگر مرز، بازار میلگرد ایران در فاصله آذر تا بهمن ۱۴۰۴ با نوسانی ملایم اما پرابهام مواجه بود. جهش نرخ ارز از محدوده ۹۵ هزار تومان در آذر به سطوح بالاتر در دی و بهمن، در مقطعی به رشد قیمت میلگرد انجامید و نرخ میلگرد سایز ۱۶ به محدوده ۴۸ تا ۴۹ هزار تومان رسید. با این حال، کاهش تقاضای واقعی در بخش ساختمان و محدودیت پروژههای عمرانی سبب شد بازار در بهمنماه وارد فاز اصلاحی شود و افتی حدود یک تا دو درصد را تجربه کند.
عامل مهم دیگر، بحران انرژی و محدودیت تأمین گاز بود که هزینه تولید را افزایش داد و چشمانداز عرضه را با ابهام مواجه کرد. هرچند تولید سالانه میلگرد ایران در بازه ۱۰ تا ۱۲ میلیون تن برآورد میشود، اما استمرار محدودیتهای انرژی میتواند این ظرفیت را در ماههای سرد سال تحت فشار قرار دهد. از یکسو رشد ارزی زمینه افزایش اسمی نرخها را فراهم کرد و از سوی دیگر رکود مصرف، مانع از شکلگیری موج صعودی پایدار شد. نتیجه، بازاری بود که نه توان جهش داشت و نه به ریزش عمیق تن داد؛ بازاری با معاملات محدود و احتیاط بالای خریداران. گفتنی است تیرآهن نیز در معاملات چهرهای افزایشی داشت و اغلب کارخانهها نرخهای خود را بین ۱۰۰ هزار تا یک میلیون تومان بالا بردند. این رشد، بیش از آنکه ناشی از جهش تقاضا باشد، از انتظارات تورمی و سیگنالهای روانی بازار تأثیر گرفته است.
پیوند صادراتی؛ فرصت یا انتقال رکود؟
عراق یکی از اصلیترین مقاصد صادراتی میلگرد ایران به شمار میرود و برآورد میشود سالانه بین ۴۰ تا ۵۰ درصد واردات میلگرد عراق از ایران تأمین شود. در ماههای آذر و دی، همزمان با فعالتر بودن پروژههای ساختمانی عراق، صادرات ایران رشد محسوسی داشت و حتی برخی گزارشها از افزایش ۱۵ درصدی حکایت میکردند. اما با ورود بازار عراق به رکود رمضان، بخشی از این جریان صادراتی کند شد.
نکته قابل توجه، رقابتی بودن قیمت میلگرد ایرانی در مقایسه با تولیدات داخلی عراق و محصولات ترکیهای است. در حالی که برخی محصولات ترکیهای در سطح حدود ۸۰۰ دلار در هر تن در انبار عرضه میشوند، میلگرد ایرانی با نرخهای پایینتر توانسته سهم بازار قابل توجهی کسب کند. البته بخشی از این واردات بدون تشریفات کامل گمرکی انجام میشود که در کوتاهمدت به حفظ رقابتپذیری کمک میکند اما در بلندمدت میتواند ریسکهای قانونی و تجاری ایجاد کند.
به بیان دیگر، صادرات به عراق برای بازار ایران همچون سوپاپ اطمینان عمل میکند؛ زمانی که تقاضای داخلی فروکش میکند، بازار عراق بخشی از مازاد عرضه را جذب میکند. اما اگر رکود فصلی یا منطقهای در عراق تشدید شود، همین کانال صادراتی میتواند به نقطه ضعف تبدیل شود و فشار مضاعفی بر بازار داخلی وارد کند. در خصوص دیگر محصولات هم شایان ذکر است ، ورق سیاه در گریدهای st37 و st52 نیز از موج افزایشی عقب نماند و در اکثر مبادی فروش رشد ۳۰۰ تا ۲۰۰۰ تومانی را ثبت کرد. این تغییر قیمت نشان میدهد بازار تختال و ورق همچنان به تحرکات ارزی و هزینههای تولید حساس است. همچنین، قیمت ورق گالوانیزه، روغنی و رنگی هم با افزایش ۴۰۰ تا ۱۵۰۰ تومانی همراه شدند؛ رشدی که بیانگر تداوم فشار هزینه در زنجیره محصولات پوششدار است. در این بخش، عرضه مدیریتشده کارخانهها نقش مهمی در جلوگیری از نوسان شدید ایفا کرده است.
چشمانداز پیشرو؛ تعادل شکننده بازار میلگرد در منطقه
مقایسه بازار میلگرد ایران و عراق نشان میدهد هر دو کشور با نوعی رکود مواجهاند، اما ماهیت این رکود متفاوت است. در عراق، افت تقاضا عمدتاً فصلی و وابسته به تقویم مذهبی است و با پایان رمضان احتمال بازگشت تدریجی پروژههای ساختمانی وجود دارد. در ایران اما رکود ریشهایتر و وابسته به متغیرهای کلان اقتصادی همچون بودجه عمرانی، سیاست ارزی و تأمین انرژی است.
اگر نرخ ارز در ایران در سطوح بالا تثبیت شود، احتمالاً قیمتهای اسمی میلگرد در بازار داخلی نیز در همین کانال باقی خواهد ماند؛ اما پایداری آن به احیای تقاضای واقعی بستگی دارد. در عراق نیز بازگشت پروژهها پس از رمضان میتواند بخشی از افت اخیر را جبران کند، مشروط بر آنکه تنشهای منطقهای یا محدودیتهای وارداتی جدیدی اعمال نشود.
در مجموع، بازار آهنآلات منطقه در وضعیتی از تعادل شکننده قرار دارد؛ تعادلی که بیش از هر زمان دیگری به متغیرهای فرامرزی وابسته است. برای فعالان صنعت فولاد، رصد همزمان تحولات ارزی در تهران و تقویم ساختوساز در بغداد، به ضرورتی راهبردی تبدیل شده است.